Mehmed Uzun, 1 Ocak 1953'te Siverek'te (Urfa) doğdu ve 11 Ekim 2007'de Kuzey Kürdistan'ın Diyarbakır kentinde vefat etti. Kendisi, en önemli modern Kürt romancısı ve çağdaş Kürt edebiyatının temel isimlerinden biri olarak tanınmaktadır.
Uzun, diğer birçok Kürt yazardan farklı olarak Kürtçenin yasak olduğu bir dönemde hakim dili kullanmak yerine ana dilinde yazmayı tercih etti. Kürt dilini tanıtma, edebi bir üslup oluşturma ve Kürt anlatı geleneklerini canlandırma çabaları, ona modern Kürt edebiyatında önemli bir konum kazandırdı.
Biyografi
Mehmed Uzun, 1953 yılında Urfa'nın Siverek köyünde doğdu. Eğitimini Diyarbakır bölgesinde tamamladı. 12 Mart 1971 askeri darbesinin ardından çok sayıda solcu ve Kürt muhalif tutuklandı. Uzun, 3 Mart 1972'de 18 yaşındayken hapsedildi. Diyarbakır askeri hapishanesinde tutukluyken aralarında Musa Anter ve Mehmed Emin Bozarslan'ın da bulunduğu diğer mahkumlarla karşılaştı. Bu dönemde Kürtçe okuma-yazmaya ağırlık verdi ve farklı toplumsal tabakalardan Kürtlerle bağlantılar kurdu. Başlangıçta sekiz yıl hapis cezasına çarptırılmasına rağmen, 1974'te af kapsamında serbest bırakıldı.
Affın ardından Rizgarî adlı Kürtçe dergide çalışmaya başladı. Uzun, Rizgarî'nin muhalif bir yayın organı olması nedeniyle 1976'da tekrar tutuklandı. Ana dilinde yazdığı edebi eserler nedeniyle Türk yetkililer tarafından defalarca hapse atıldı. Hayatının tehdit edilmesiyle karşı karşıya kalınca 1977 yazında Türkiye'den ayrıldı. Dokuz ay hapis yattıktan sonra İsveç'e kaçtı ve burada Cegerxwîn, Osman Sebrî, Hesen Hisyar, Ruşen Bedirxan, Nûredîn Zaza ve Îbrahîm Ehmed'in de aralarında bulunduğu çeşitli bölgelerden sürgüne gönderilen çok sayıda Kürtle tanıştı. Kürt kültürü ve diline yoğunlaştı. İsveç'te günlük Dagens Nyheter gazetesinde köşe yazıları yayınladı. 2005 yılında Türkiye'ye döndü ve bir süre İstanbul'da yaşadı. Aynı yıl, başkent Erbil'de Kürdistan Bölgesel Yönetimi Kültür Bakanlığı'ndan ödül aldı. Daha sonra İsveç'e döndü. Sürgününü İstanbul'da geçiren Alman-Yahudi edebiyatçı Erich Auerbach'ı konu alan tarihi bir roman olan son edebiyat projesini tamamlayamadı.
Mayıs 2006'da Uzun'a kanser teşhisi konuldu. Başlangıçta İsveç'in Stockholm kentindeki Karolinska Üniversitesi Hastanesi'ne kaldırıldı ve tedavi için Amerika Birleşik Devletleri'ne de gönderildi. İsveç'teki tedavisinin ardından ailesiyle birlikte Diyarbakır'a taşınarak tedavisine burada devam etti.
Mehmed Uzun, 11 Ekim 2007 günü saat 11.00 sıralarında rahatsızlığına yenik düşerek Diyarbakır'da vefat etti.
Veda Töreni
Mehmed Uzun, 13 Ekim 2007'de Diyarbakır'da defnedildi. Veda törenine, Sinan Çetin (Türk oyuncu ve film yönetmeni), Ferhat Tunç (Kürt kökenli Alevi şarkıcı), Ahmet Türk (DTP), Akın Birdal (DTP), Osman Baydemir (DTP), Nurettin Demirtaş (DTP), Selahattin Demirtaş (DTP), Orhan Miroğlu (Türk siyasetçi), Şerafettin Elçi (Kürt-Türk politikacı) ve Yaşar Kemal (modern Türk edebiyatının en başarılı Kürt kökenli yazarı). Törende hem Kürtçe hem de Türkçe konuşmalar yapılırken, kadınlar da Kürtçe şarkılar eşliğinde ağıtlar söyledi.
Modern Kürt Edebiyatının Kurucusu
Ömrünün 28 yılını İsveç'te sürgünde geçiren Mehmed Uzun, Kürtçe yedi roman ve bir şiir kitabı yayımladı ve modern Kürt edebiyatının kurucusu sayılıyor. Sürekli olarak Kürt kimliğini savundu. Aynı zamanda Kürdistan İşçi Partisi'nin şiddetini de eleştirdi.
Uzun ayrıca Türkçe ve İsveççe roman ve makaleler de yazdı. PEN ve İsveç Yazarlar Birliği'nin aktif bir üyesiydi. 2001 yılında Torgny Segerstedt Ödülü'nü aldı. Bu güne kadar onun anısına her yıl kültürel etkinlikler düzenleniyor. Ayrıca, örneğin Diyarbakır ve Ağrı'da pek çok kütüphane, dernek ve resmi şehir parkına onun adı verilmiştir.
Çalışıyor
Yedi roman, çok sayıda makale, inceleme ve şiir yazıp yayınladı. Siya evînê (Aşkın Gölgesi) ve Ronî mîna evînê tarî mîna mirinê (Aşk Gibi Işık, Ölüm Gibi Karanlık) başlıklı romanları özellikle dikkate değerdir. Bu eserlerin her ikisi de yabancı dillere çevrilmiştir.
Kapsamlı şiirlerinden *Destana Egîdekî*'yi sanatçı Ciwan Haco seslendirdi. Mehmed Uzun'un edebi katkıları Kürtçeyle sınırlı değildi; ayrıca Türkçe ve İsveççe çok sayıda eser vermiştir.
Yayınlanan eserleri şunlardır:
- Tu, Dengê Komal (roman, 1984)
- Mirina kalekî rind (İyi Bir Yaşlı Adamın Ölümü), Orfeus (roman, 1987)
- Siya evînê (Aşkın Gölgesi), Orfeus (roman, 1989)
- Rojek ji rojên Evdalê Zeynikê (Evdalê Zeynikê Günlerinden Bir Gün), Orfeus (roman, 1991)
- Destpêka edebiyata kurdî (Kürt Edebiyatına Giriş), Beybûne, Ankara (araştırma, 1992)
- Hêz û bedewiya pênûsê (Kalemin Gücü ve Güzelliği), Weşanên Nûdem (düz yazı, 1993)
- Antolojiya edebiyata kurdî (Kürt Edebiyatı Antolojisi), 2 cilt, Tüm zamanlar yayıncılık, İstanbul (antoloji, 1995)
- Bîra qederê (Kaderin Hafızası), Sara, Stockholm / Avesta, İstanbul (roman, 1995) [ISBN 975-7112-67-4]
- Världen i Sverige (İsveç'te Dünya) (Madeleine Grive ile birlikte), En bok för alla, Stockholm (şiir antolojisi, 1995) [ISBN 91-7448-830-9]
- Nar çiçekler (Kulîlkên Hinarê / Nar Çiçekleri), (Türkçe düzyazı, 1996)
- Ziman û roman (Dil ve Roman), Weşanên Nûjen (röportaj, 1996)
- Ronî Mîna Evînê Tarî Mîna Mirinê (Aşk Gibi Işık, Ölüm Gibi Karanlık), Weşanên Avesta (roman, 1998) [ISBN 975-7112-38-0]
- Dengbêjlerim (Dengbêjên Min / Dengbêjlerim), (düz yazı, Türkçe, 1998)
- Hawara Dîcleyê 1 (Dicle'nin Çığlığı 1), Avesta, İstanbul (roman, 2001)
- I skuggan av en förlorad kärlek (Kayıp Bir Aşkın Gölgesinde) (çeviren: Ingmar Björkstén), Ordfront förlag, Stockholm (antoloji, 2001) [ISBN 91-7324-716-2]
- Zincirlenmiş zamanlar zincirlenmiş l (Demên zincirkirî peyvên zincirkirî / Zincirli Zamanlar, Zincirli Sözler), (Nesir, Türkçe, 2002)
- Dengbêjlerim (Dengbêjên Min / Dengbêjlerim), (düz yazı, Türkçe, 1998)
- Hawara Dîcleyê 2 (Dicle'nin Çığlığı 2), Avesta, İstanbul (roman, 2003)
- Ruhun çiçeği (qozaqara tînê / Ruhun Gökkuşağı), (Türkçe)
İngilizce çalışır
- Mehmed Uzun, "Fırat Nehri'nin Sularıyla Yıkanan Sözler", Uluslararası Kürt Çalışmaları Dergisi, Cilt.14, Sayı. 1&2, s. 36–40, 2000.
- Mehmed Uzun, Sürgündeki Kürt Rönesansı, Uluslararası Yazarlar Parlamentosu Dergisi, Cilt. 1, Ocak 2001, s. 67–78.
- Mehmed Uzun, Kurgunun Doğası, Sansür Dergisi Dizini, cilt.4, 2001.
- Mehmed Uzun, Diyarbakır: yüze atılan tokat, Uluslararası Kürt Araştırmaları Dergisi, Ocak 2003.
Almanca çalışır
- Im Schatten der verlorenen Liebe (Kayıp Aşkın Gölgesinde), Roman
- Einführung in die kurdische Literatur (Kürt Edebiyatına Giriş), St. Gallen 1994