مانوی

• چهار چهره او (یونانی: ὁ چهارπρόσωπος پایر τοῦ اندازه؛ چینی: 四寂法身;
• الوهیت (فارسی میانه: yzd؛ اشکانی: bg'؛ چینی: 清净)
• نور (فارسی میانه و اشکانی: rwšn؛ چینی: 光明)
• قدرت (فارسی میانه: zwr؛ اشکانی: z'wr'؛ چینی: 大力)
• خرد (فارسی میانه: whyh؛ اشکانی: jyryft؛ چینی: 智慧)

• روح بزرگ (فارسی میانه: Waxsh zindag, Waxsh yozdahr؛ لاتین: Spiritus Potens)

اولین خلقت

• مادر زندگی (سریایی: ܐܡܐ ܕܚܝܐ imā dəḥayyē؛ چینی میانه: 善母佛؛ روشن شده است.
• موجودی که به عنوان نخستین انسان شناخته می‌شود، با اشکال مختلف زبانی شناسایی می‌شود: در سریانی به صورت ܐܢܫܐ ܩܕܡܝܐ (Nāšā Qaḏmāyā)، در فارسی میانه dication خلیج
(مرتبط با ایزد زرتشتی نور و نیکی)، و در لاتین Primus Homo. این شکل همچنین با مفهوم
• نخستین شوره مرتبط است که در فارسی میانه به صورت hndyšyšn nxwysṯyn و در چینی به صورت 先意 به معنای واقعی کلمه hndyšyšn nxwysṯyn ترجمه می شود. translation">روشن.).
نخستین انسان با پنج پسرش مرتبط است که نماینده پنج عنصر نور است. اینها در اشکانی panj rōšn، در پارسی میانه Amahrāspandān و در چینی 五明子 نامیده می شوند. یکی از این عناصر
• اتر است که در اشکانی به نام ardāw، در پارسی میانه frâwahr و در چینی 氣 شناخته می شود.
• یکی دیگر از این عناصر باد است که در فارسی اشکانی و میانه به عنوان wād و در چینی 風 تعیین شده است.
• عنصر نور در زبان اشکانی و فارسی میانه به عنوان rōšn و در چینی 明 شناخته می شود.
• عنصر آب در فارسی اشکانی و میانه به عنوان āb و در چینی 水 نامیده می شود.
• در نهایت، عنصر آتش در زبان اشکانی و فارسی میانه به ādur و در چینی 火 شناخته می‌شود.
• پسر ششم انسان اول، خدای پاسخ است که در سریانی به عنوان ܥܢܝܐ (ʻanyā)، در پارسی اشکانی و میانه به عنوان به عنوان شناخته می شود. lang="zh">勢至 (Shì Zhì)، که به "قدرت خرد" ترجمه شده و به یک بودیساتوا چینی اشاره دارد. این شکل نشان دهنده پاسخی است که نخستین انسان در پاسخ به ندای که از دنیای نور سرچشمه می گیرد، ارسال می کند.

دومین ایجاد

• دوست نورها، که در سریانی به نام ܚܒܝܒ ܢܗܝܖܐ (ḥaviv nehirē) و در زبان چینی به عنوان 樂明 از (span lang="zh">樂明潢 樂 是文Lights (روشن.))، تماسی را به این آدرس آغاز می کند:
• سازنده بزرگ، که در سریانی به عنوان ܒܢ ܖܒܐ (ban rabbā) و در چینی به عنوان 造相 (به معنای تحت اللفظی "مخلق" ("مخلق") translation">روشن.)). این موجودیت مسئول ایجاد دنیای جدیدی است که برای ترسیم تاریکی از نور طراحی شده است و به نوبه خود به این موارد می‌پردازد:
• روح زنده که با نام‌های مختلف از جمله سریانی شناخته می‌شود ܪܘܚܐ ܚܝܐ (ruḥā ḥayyā)، پارسی میانه چینی Mihryas lang="zh">淨活風 (پینیین: Jìnghuófēng)، لاتین Spiritus Vivens، و یونانی Ζων Πνευμα. این شکل به عنوان یک دمیورژ عمل می کند و چارچوب دنیای مادی را می سازد. روح زنده با
  • پنج پسرش مرتبط است، که در سریانی به عنوان ܚܡܫܐ ܒܢܘܗܝ (ḥamšā benawhy) و در چینی به عنوان Mashare dir="rtl" lang="syr"> .............. lang="zh">五等驍健子 (به معنای واقعی کلمه "پنج پسر شجاع" (روشن.)). در میان این پسران می‌توان به
    • حافظ شکوه اشاره کرد که در سریانی به نام ܨܦܬ ܙܝܘܐ (ṣfat ziwā) و در زبان لاتین به عنوان S" شناخته می‌شود. lang="zh">催光明使
  (به معنای واقعی کلمه «اضطراب روشنگری» (روشن.)). این نهاد وظیفه دارد که ده بهشت را از بالا نگه دارد.
• یکی دیگر از این پسران پادشاه جلال است که در سریانی به عنوان ܡܠܟ ܫܘܒܚܐ (mlex šuvḥā)، در زبان لاتین به عنوان شناخته می شود. lang="zh">地藏 (Dìzàng)، که به "خزانه داری زمین" ترجمه می شود و به یک بودیساتوا چینی اشاره دارد.
• موجودی که به نام آداماس نور شناخته می‌شود نیز در میان این پسران است که در سریانی به عنوان ܐܕܡܘܣ ܢܘܗܪܐ (adamus nuhrā) و در لاتین به‌عنوان ܐܕܡܘܣ ܢܘܗܪܐ (adamus nuhrā) و در لاتین به عنوان 降魔使 (پینیین: Jiàngmó shǐ). این شخصیت درگیر نبرد با موجود شیطانی است که به شکل پادشاه تاریکی ظاهر می شود و در نهایت آن را شکست می دهد.
• پادشاه بزرگ افتخار یکی دیگر از این پسران است که در سریانی به نام ܡܠܟܐ ܪܒܐ ܕܐܝܩܪܐ (malkā rabbā dikkārādmalkā rabbā dikkārād) شناخته می شود. dir="rtl" lang="arc">מלכא ܪבא דאיקרא (malka raba de-ikara)، در لاتین Rex Honoris، و در چینی به صورت 十天ins 十天ins lang="zh-Latn">Shítiān Dàwáng)، در لغت به معنای "پادشاه بزرگ ده آسمان" (روشن.). این موجود در کتاب خنوخ (که در اصل به زبان آرامی سروده شد) و در ترجمه سریانی مانی، کتاب غول ها، نقشی اساسی دارد. در هفتمین آسمان از ده آسمان (که مربوط به کرات آسمانی است، با هفت اولیه سیارات کلاسیک) ساکن است و از نقطه ورود به دنیای نور محافظت می کند. در روایت آرامی سریانی، این ورودی نگهبانی شده ماطارتا (سریایی: ܡܛܪܬܐ maṭarta) نامیده می شود.
• اطلس، همچنین یکی از پسران، در سریانی به نام ܣܒܠܐ (sebblā)، در لاتین به عنوان اطلس، و در چینی به عنوان Chíshìzhǔ). این نهاد مسئول پشتیبانی از هشت جهان از پایین است.

سومین ایجاد

• موضوع شناخته شده به عنوان سومین رسول در سریانی به عنوان ܐܝܙܓܕܐ (izgaddā)، در پارسی میانه به عنوان Anar شناخته می شود. lang="xpr">hridīg frēštag، و در لاتین به صورت tertius legatus.
• عیسی شکوهمند شخصیتی است که با عبارات مختلف زبانی مشخص می‌شود: در سریانی به صورت ܝܫܘܥ ܙܝܘܐ (Ishoʻ Ziwā)، و در چینی به‌عنوان "عیسی نور درخشان"، یا 夷數精和، به معنی ، به معنی . این موجود وظیفه داشت آدم و حوا را با نور روحانی نهفته در اشکال فیزیکی آنها بیدار کند.
• دوشیزه نور با اصطلاح پارسی میانه و اشکانی qnygrwšn و با اصطلاح چینی 謹你嚧詵 مشخص می شود که نشان دهنده وام گیری آوایی از فارسی میانه است.
• دوازده باکره نور در سریانی به‌عنوان ܬܪܬܥܣܪܐ ܒܬܘܠܬܐ (tratʻesrā btultē)، در فارسی میانه به‌عنوان به‌شمار می‌روند. rōšnān، و در چینی به عنوان 日宮十二化女 (پینیین: Rìgōng shí'èr huànǚ)، که به ترجمه Lillma's title="Spany" ترجمه می شود. کاخ دوازده دختر دگرگونی'. این ارقام در دوازده صورت فلکی زودیاک منعکس شده اند.
• ستون جلال با اصطلاح سریانی ܐܣܛܘܢ ܫܘܒܚܐ (esṭun šuvḥā)، اصطلاح فارسی میانه srōš-ahrāy، و اصطلاحات چینی 蘇露沙羅夷 (پینیین: Sūlù shāluóyí) و 盧舍那 (Lushěnà)، که هر دو رونویسی آوایی فارسی میانه هستند. این مفهوم نشان دهنده مسیری است که روح ها برای رسیدن به جهان نور، مشابه کهکشان راه شیری طی می کنند.
• نوس بزرگ با
  • پنج اندام او مرتبط است (به چینی: 五體). اولین عضو
    • عقل است.
    • ذهن
    • هوش
    • اندیشه
    • درک
• قاضی عادل در زبان اشکانی به عنوان d'dbr r'štygr و در چینی به عنوان 平等王 شناخته می شود که به معنای واقعی کلمه به معنای "پادشاه بی طرف" است.
• آخرین خدا

دنیای تاریکی

• شاهزاده تاریکی در سریانی به‌عنوان Mashare dir="rtl" lang="syr">ܡܠܟ ܚܫܘܟܐ (mlex ḥešoxā) و در فارسی میانه شناخته می شود. مطابق با برترین موجود شیطانی در دین زرتشتی. این موجود بر
  • پنج پادشاهی شیطانی او که به عنوان همتای بدخواه پنج عنصر نور در نظر گرفته شده اند، اداره می شود و پادشاهی تاریکی نشان دهنده پایین ترین قلمرو است.
  • پسر او در سریانی ܐܫܩܠܘܢ (Ashaklun) در سریانی و Az در پارسی میانه از زورآست، یک نام گرفته شده است. داهاکا.
  • همسر پسرش در سریانی به عنوان ܢܒܪܘܐܠ (Nevro'el) نامیده می شود.
  • فرزندان آنها آدم و حوا هستند که در فارسی میانه به ترتیب گهمورد و مردیاناگ شناخته می شوند.
• غول‌ها که به عنوان فرشتگان سقوط کرده یا سقط جنین نیز شناخته می‌شوند، با چند عبارت مشخص می‌شوند: در سریانی به‌عنوان Mashare feve (yaḥtēll," andabosei>، "همچنین به معنی آن" و "Abosei>" ܐܪܟܘܢܬܐ؛ و در یونانی به عنوان Ἐγρήγοροι (Egrēgoroi)، به معنای "غول" است. این مفهوم با روایت فرشتگان سقوط کرده موجود در کتاب خنوخ، متنی که مانی به طور گسترده در «کتاب غول‌ها» از آن استفاده کرده است، و به נפילים () مرتبط است. (6:1-4).

کلیسای مانوی

ساختار سازمانی

کلیسای مانوی به دو گروه اصلی تقسیم شد: برگزیدگان، که رسماً به عهد مانوی متعهد بودند و شنوندگان، که بدون انجام این نذرها در کلیسا شرکت کردند. بر اساس دکترین مانی مبنی بر اینکه برداشت نوعی خشونت علیه گیاهان است، برگزیدگان از مصرف الکل و گوشت، و از پرداختن به برداشت کشاورزی یا تهیه غذا منع شدند. در نتیجه، شنوندگان وظیفه تهیه غذا را انجام دادند و بدین وسیله این گناه را متحمل شدند، و تدارکاتی را در اختیار برگزیدگان قرار دادند، که در ازای آن، برای شنوندگان دعا می‌کردند تا آنها را از این تخلفات مبرا کنند.

در حالی که اصطلاحات این تقسیم‌بندی‌ها در دوران مسیحیت اولیه رایج بود، کاربرد آن در تفسیر مسیحیت مانوی تفاوت قابل توجهی داشت. در متون چینی، نام‌های فارسی میانه و اشکانی به‌جای ترجمه معنایی، به صورت آوایی بیان می‌شوند. این تمایزات توسط آگوستین کرگدن مستند شده است.

• رئیس کلیسا، معروف به رهبر، جانشین منصوب مانی بود و به عنوان پاتریارک کلیسا، ابتدا در تیسفون و بعدها، از قرن نهم، در سمرقند، خدمت کرد. این نقش با عبارت سریانی ܟܗܢܐ (/kɑhnɑ/)، اصطلاح چینی yamag و اصطلاح چینی yamag مشخص می شود. lang="zh">閻默 (پینیین: yánmò). از شخصیت‌های برجسته‌ای که این مقام را داشتند می‌توان به مار سیسین (همچنین به نام سیسینیوس) که جانشین بلافصل مانی بود، و ابو هلال الدیهوری، رهبر با نفوذ قرن هشتم، اشاره کرد.
• سلسله مراتب مانوی شامل 12 حواری بود که در لاتین به آنها magistrī و در سریانی ܫܠܝܚܐ (/ʃ(ə)liħe/)، در فارسی میانه به صورت možag، و در چینی به صورت 慕闍 (پینیین: mùdū). از جمله رسولان اولیه مانی، مار پتی (همچنین به نام پاتیکیوس، که پدر مانی بود)، آکواس و مار امو بودند.
• ساختار سازمانی همچنین شامل 72 اسقف بود که با اصطلاح لاتین episcopī، اصطلاح سریانی ܐܦܣܩܘܦܐ (/ʔappisqoppe/)، اصطلاحات فارسی میانه aspasag و افتادان، و اصطلاحات چینی 薩波塞 (پینیین: sàbōs/orsābōsā lang="zh">拂多誕 (پینیین: fúduōdàn). مار آدا، یکی از شاگردان اولیه مانی، به طور خاص به عنوان اسقف تعیین شد.
• پرزبیترها که تعداد آنها به 360 نفر می‌رسد، با عبارات مختلفی در زبان‌های مختلف تعیین می‌شوند: لاتین presbyterī، سریانی ܩܫܝܫܐ /qaʃʃiʃe/، فارسی میانه مهستان، و چینی 默奚悉德 (پینیین: mòxīxīdé).
• همه برگزیدگان در لاتین ēlēctī شناخته می‌شد، ܡܫܡܫܢܐ /m(ə)ʃamməʃɑne/ در سریانی و یا ardawan یا dēnāwar در فارسی میانه. در زبان چینی به آنها 阿羅緩 (پین‌یین: āluóhuǎn) یا 電那勿 (پین‌یین: diànnàwù).
• شنوندگان با اصطلاح لاتین audītōrēs، سریانی ܫܡܘܥܐ شناسایی شدند. niyoshagan، و چینی 耨沙喭 (پینیین: nòushāyàn).

اعمال مذهبی

دعاها

منابع مانوی نشان می‌دهند که پیروان مراسم دعای روزانه را انجام می‌دادند، شنوندگان چهار نماز و برگزیدگان هفت نماز را به جا می‌آوردند. بین منابع تاریخی در مورد زمان دقیق این دعاها اختلاف وجود دارد. فهرست الندیم اوقات نماز را بعد از ظهر، اواسط بعد از ظهر، درست پس از غروب آفتاب و هنگام شب مشخص می کند. برعکس، بیرونی اوقات نماز را فجر، طلوع آفتاب، ظهر و مغرب می داند. برگزیدگان بیشتر نمازهای اضافی را در اواسط بعد از ظهر، نیم ساعت پس از شب و نیمه شب انجام دادند. گزارش الندیم از نمازهای یومیه احتمالاً برای همسویی با برنامه های نماز عمومی مسلمانان تطبیق داده شده است، در حالی که گزارش البیرونی به طور بالقوه نشان دهنده یک سنت پیش از نفوذ اسلامی است.

در ابتدا، زمانی که شرح مفصل الندیم از نمازهای یومیه تنها منبع موجود بود، این نگرانی پدیدار شد که ممکن است مانوی توصیف شده در طول اعمال انحصاری مانوی تحت تأثیر اعمال انحصاری مانوی قرار گرفته باشد. با این حال، تجزیه و تحلیل بعدی نشان داد که متن عربی الندیم با توصیفات موجود در متون مصری قرن چهارم مطابقت دارد و در نتیجه قدمت این اعمال را تأیید می کند.

هر نماز با وضو با آب یا در صورت عدم دسترسی به مواد دیگر مشابه با آداب وضو گرفتن اسلامی شروع می شد. این دعا شامل یک سلسله برکات برای رسولان و ارواح بود و هر جلسه دعا شامل دوازده مرتبه سجده و قیام بود. در ساعات روشنایی روز، مانوی ها خود را به سمت خورشید و در شب به سمت ماه می گرفتند. در غیاب ماه قابل رویت در شب، جهت گیری به سمت شمال تغییر کرد.

طبق گفته فاستوس از مایلو، اجرام آسمانی خود اشیاء عبادت نبودند. در عوض، آنها به‌عنوان «کشتی‌هایی» تلقی می‌شدند که ذرات نور جهان را به خدای برتر غیبی، که فراتر از زمان و مکان است، منتقل می‌کردند، و همچنین به‌عنوان محل سکونت نشات‌های این خدای عالی، مانند عیسی شکوهمند. نوشته‌های آگوستین کرگدن انجام ده دعا را شرح می‌دهد: دعای اولیه به پدر بزرگواری تقدیم شد، با دعاهای بعدی خطاب به خدایان، ارواح و فرشتگان کوچک‌تر، و به دعاهایی خطاب به برگزیدگان، به دنبال رهایی از تولد دوباره و رنج، و رسیدن به آرامش در قلمرو نور، ختم شد. به همین ترتیب، اعتراف اویغور چهار دعا را مشخص می کند که به سوی خدای متعال (Äzrua)، خدای خورشید و ماه، خدای پنجگانه و بوداها هدایت می شود.

منابع اولیه

مانی هفت کتاب تألیف کرد که آموزه‌های اصلی دین را دربرمی‌گرفت. از این میان، تنها قطعات و ترجمه های پراکنده ای از متون اصلی باقی مانده است که اکثریت آن در مصر و ترکستان در قرن بیستم کشف شد.

در حالی که شش نوشته سریانی اصلی دیگر موجود نیست، عناوین سریانی آنها حفظ شده است و قطعات و نقل قول هایی از این آثار وجود دارد. نقل قول قابل توجهی که توسط نویسنده مسیحی نسطوری قرن هشتم تئودور بار کونای حفظ شده است، نشان دهنده فقدان تأثیر اصطلاحی ایرانی یا زرتشتی در نوشته‌های آرامی سریانی مانی است، جایی که نام خدایان مانوی آرامی است. با این وجود، به نظر می رسد اقتباس مانوی برای ترکیب عناصر دینی زرتشتی در زمان حیات مانی، به ویژه با تألیف او از اثر پارسی میانه شابوهراگان، کتابی که به شاپور اول، امپراتور ساسانی تقدیم شده است، آغاز شده است. از مانوی غالباً به عنوان یک دین ایرانی شناخته می شود که در وهله اول به دلیل مجموعه گسترده متون پارسی میانه، اشکانی و سغدی (همراه با ترکی) توسط محققان آلمانی در نزدیکی تورپان، در سین کیانگ، چین معاصر، در اوایل قرن بیستم کشف شده است. با این حال، هنگامی که از منظر توصیفات سریانی اصلی آن (همانطور که توسط تئودور بار کونای ذکر شد و قبلاً مورد بحث قرار گرفت) نگریسته می‌شود، مانوی با دقت بیشتری به عنوان پدیده‌ای متمایز از بابلی آرامی مشخص می‌شود. این جنبش همزمان با دو جنبش جدید مذهبی آرامی، یهودیت تلمودی و مندائیسم، که هر دو نیز در حدود قرن سوم در بابل به وجود آمدند، ظهور کرد.

شش متن مقدس بنیادی مانوی که در اصل به زبان آرامی سریانی سروده شده‌اند، اکنون در شکل اصلی خود گم شده‌اند. این آثار به زبان های مختلف ترجمه شد تا انتشار دین را تسهیل کند. گسترش شرق منجر به ترجمه به فارسی میانه، اشکانی، سغدی، توچاری و در نهایت اویغور و چینی شد. برعکس، انتشار به سمت غرب شامل ترجمه هایی به یونانی، قبطی و لاتین بود. در نتیجه، اکثر متون موجود مانوی صرفاً به‌عنوان ترجمه‌های چینی قبطی و قرون وسطایی از این نسخه‌های اصلی گمشده وجود دارد.

هنینگ تکامل این فرآیند ترجمه و تأثیر آن بر مانویان در آسیای مرکزی را توضیح می‌دهد:

بی‌تردید، سغدی به‌عنوان زبان اصلی برای اکثر روحانیون و مذهبیون مانوی در آسیای مرکزی بوده است. پارسی میانه (پارسیگ) و تا حدودی اشکانی (پهلوانیگ) دارای جایگاه زبانی قابل مقایسه با لاتین در کلیسای مسیحی قرون وسطی بود. در حالی که بنیانگذار آیین مانوی از زبان سریانی، زبان مادری خود، به عنوان رسانه اصلی خود استفاده می کرد، به ویژه حداقل یک اثر به زبان فارسی میانه سروده است. همچنین این احتمال وجود دارد که او شخصاً بر ترجمه برخی یا همه نوشته های گسترده سریانی خود به فارسی میانه نظارت داشته باشد. این امر توانایی مانویان شرقی را برای چشم پوشی از مطالعه متون اصلی مانی، به جای تکیه بر نسخه های فارسی میانه، تسهیل کرد. تسلط آنها به فارسی میانه به دلیل خویشاوندی زبانی آن با سغدی به راحتی قابل دستیابی بود.

آثار در اصل به زبان سریانی سروده شده است

• انجیل مانی (سریایی: ܐܘܢܓܠܝܘܢ /ʔsɛwwan lang="grc">εὐαγγέλιον، به معنای "خبر خوب" یا "انجیل"). گزیده‌هایی از فصل ابتدایی آن به زبان عربی توسط ابن الندیم، که در دوره‌ای که مانویان هنوز در شهر حضور داشتند، در بغداد سکونت داشت، ضبط شده است. این نقل قول ها در اثر 938 او، Fihrist، که به عنوان فهرستی جامع از همه کتاب های شناخته شده برای او عمل می کرد، ظاهر می شود.
• گنجینه زندگی
• رساله (قبطی: πραγματεία, pragmateia)
• اسرار
• کتاب غول ها: قطعات اصلی این متن در قمران (مرتبط به دوره پیش از مانوی) و تورپان کشف شده است.
• نامه‌ها: آگوستین نقل قول‌های لاتینی را از نامه اساسی مانی در چندین رساله ضد مانوی خود آورده است.
• مزامیر و دعاها: کتاب مزامیر مانوی قبطی، که در اوایل قرن بیستم در مصر کشف شد، متعاقباً توسط چارلز آلبری بین سال‌های 1938 و 1939 ویرایش و منتشر شد.

  آثار در اصل به فارسی میانه سروده شده است

  • شابوهراگان، متنی اختصاص داده شده به شاپور اول: قطعات اصلی فارسی میانه در تورپان کشف شد، در حالی که بیرونی نقل قول هایی از آن را به زبان عربی حفظ کرده است.

  متن های اضافی

  • ارداهنگ که به "کتاب تصویر" نیز معروف است. در سنت ایرانی، این اثر به‌عنوان یکی از متون مقدس مانی شناخته می‌شود که در طول تاریخ ایران متأخر به یادگار مانده است. همچنین به عنوان ارژنگ، یک اصطلاح اشکانی که به معنای "شایسته" است، نامیده می شد و به دلیل نقاشی های مصور خود مشهور بود. در نتیجه ایرانیان به مانی لقب «نقاش» دادند.
  • کتفالایای معلم (Κεφαλαια)، ترجمه شده به عنوان "گفتارها" در قبطی موجود است.
  • On the Origin of His Body، که عنوان Mani-Codex کلن است، نشان دهنده ترجمه یونانی یک متن آرامی است که زندگی اولیه مانی را شرح می دهد.

  آثار غیرمانوی حفظ شده توسط کلیسای مانوی

  • بخش‌هایی از کتاب ادبیات خنوخ، از جمله کتاب غول‌ها.
  • ادبیات مربوط به توماس رسول، که به طور سنتی اعتقاد بر این است که به هند سفر کرده و در سوریه مورد احترام بوده است، شامل بخشهایی از سیرانی *اعمال توماس* و *مزمور توماس* است. علاوه بر این، سیریل اورشلیم، پدر کلیسای قرن چهارم، *انجیل توماس* را به مانویان نسبت داد.
  • روایت بارلام و یوسافات به عنوان یک داستان هندی در مورد بودا سرچشمه گرفت و متعاقباً از طریق یک بازخوانی مانوی پیش از تبدیل نهایی آن به داستان یک قدیس مسیحی در سنت‌های غربی تکامل یافت.

  کارهای بعدی

  همانطور که مانوی در قلمروهای فارسی‌زبان شرقی گسترش یافت و متعاقباً به خاقانات اویغور (回鶻帝國) رسید که با حضور آن در پادشاهی اویغور تورپان (که در حدود 1335 ویران شد)، پارسی میانه و نیایش‌های اشکانی (<<>Persiwan) به پایان رسید. āfurišn) و چرخه سرودهای اشکانی (به ویژه Huwīdagman و Angad Rōšnan، منسوب به Mar Ammo) در مجموعه متنی مانوی گنجانده شدند. مجموعه‌ای از این متون بعداً ترجمه شد و منجر به ایجاد سرودنامه چینی مانوی (به چینی: 摩尼教下部讚؛ پینیین: Mónài-Latn) لیو به عنوان «سرودهایی برای بخش پایین [یعنی شنوندگان] مذهب مانوی» تعبیر می‌کند.

  فراتر از سرودهایی که به خود مانی نسبت داده می‌شود، این مجموعه همچنین دارای دعاهایی است که به شاگردان اولیه او، مانند مار زاکو، مار امو، و مار سیسین نسبت داده شده است. علاوه بر این، یک متن چینی متمایز شامل ترجمه کاملی از خطبه نور نور است که به عنوان گفتگویی بین مانی و شاگردش آدا ساخته شده است.

  منابع انتقادی و جدلی

  پیش از کشف متون اصلی مانوی در قرن بیستم، درک علمی مانوی منحصراً از توصیفات و نقل قول‌های مستقیم موجود در نوشته‌های نویسندگان غیرمانوی مشتق می‌شد که دیدگاه‌های مسیحی، مسلمان، بودایی و زرتشتی را در بر می‌گرفت. علیرغم اتخاذ موضع انتقادی مکرر نسبت به آیین مانوی، این نویسندگان اغلب گزیده‌هایی مستقیم از متون مقدس مانوی را حفظ کردند. این شرایط به ایزاک دو بوسوبره در قرن هجدهم اجازه داد تا مطالعه گسترده ای در مورد آیین مانوی کاملاً بر اساس منابع ضد مانوی تدوین کند. در نتیجه، دسترسی علمی به نقل‌قول‌ها و توصیف‌های یونانی و عربی، و همچنین نقل قول‌های لاتین گسترده توسط سنت آگوستین و نقل قول به‌خصوص سریانی از تئودور بار کونای، دیرینه بوده است.

  تصویر پدری مانی و مانوی

  یوزبیوس تفسیر زیر را ارائه کرد:

  خطای مانوها، که در این زمان شروع شد.

  Acta Archelai

  پتانسیل نادرستی در برخی گزارش‌های تاریخی با روایت مربوط به منشأ آیین مانوی ارائه شده در Acta Archelai نمونه‌ای است. این رساله یونانی ضد مانوی، که قبل از سال 348 پس از میلاد نوشته شده و عمدتاً از طریق ترجمه لاتین آن به رسمیت شناخته شده است، از نظر تاریخی تصویر قابل اعتمادی از آیین مانوی تلقی می شود تا زمانی که آیزاک دو بوسوبره در قرن 18 آن را رد کرد.

  در زمان رسولان مردی به نام اسکیتیانوس زندگی می‌کرد که او را "از سکایی" و همچنین "یک نژاد ساراسین" ("ex genere Saracenorum") توصیف می‌کنند. او در مصر اقامت گزید و در آنجا با «حکمت مصریان» آشنا شد و نظام دینی را ابداع کرد که بعدها به مانوی معروف شد. سرانجام به فلسطین مهاجرت کرد و پس از مرگ، نوشته‌هایش به دست تنها شاگردش، تربینتوس، رسید. دومی خود را به بابل رساند، نام بودا را برگزید و در تبلیغ تعالیم استادش کوشید. اما او مانند سکائیانوس تنها یک شاگرد به دست آورد که پیرزنی بود. پس از مدتی بر اثر سقوط از پشت بام خانه درگذشت و کتابهایی را که از سکائیانوس به ارث برده بود به مالکیت پیرزنی در آمد که پس از مرگ او آنها را به جوانی به نام کوربیسیوس که کنیز او بود وصیت کرد. کوربیسیوس پس از آن نام خود را به مانس تغییر داد، نوشته‌های اسکیتیانوس را مطالعه کرد و شروع به آموزش آموزه‌هایی کرد که در آنها وجود داشت، با اضافات بسیاری از خود. او سه شاگرد به نام های توماس، آداس و هرماس به دست آورد. در همین زمان پسر پادشاه ایران بیمار شد و مانس درمان او را برعهده گرفت. با این حال شاهزاده مرد و مانس به زندان انداخته شد. او موفق به فرار شد، اما در نهایت به دست شاه افتاد و به دستور او پوست انداخت و جسدش را در دروازه شهر آویزان کردند.

  A. A. Bevan، که به این روایت استناد کرد، خاطرنشان کرد که "هیچ ادعایی برای تاریخی تلقی شدن ندارد."

  تصویر یهودیت در Acta Archelai

  تصویر هژمونیوس از مانی چنین بیان می کند که دمیور بدخواه مسئول خلقت یهود بوده است. هژمونیوس در ادامه این ادعای مانی را ثبت می کند که:

  متن ادعا می کند که

  شاهزاده تاریکی با موسی، یهودیان و کشیشان آنها ارتباط برقرار کرد و بدین وسیله مسیحیان، یهودیان و مشرکان را از طریق پرستش آنها از این خدا در یک خطای الهیات مشترک قرار داد. این موجود که به عنوان آرکون تاریکی شناخته می شود، به عنوان گمراه کننده آنها از طریق امیالشان به تصویر کشیده می شود، زیرا خدای حقیقت را نشان نمی دهد. در نتیجه، همه افرادی که ایمان خود را به خدایی که با موسی و پیامبران در تعامل بود، می‌دانند، در کنار او مقدر شده‌اند که در کنار او به انقیاد درآیند، زیرا نتوانسته‌اند اعتماد خود را به خدای واقعی که صرفاً مطابق با خواسته‌های خود با آن‌ها درگیر شده است، حفظ کنند.

  منابع اولیه از آسیای مرکزی و ایران

  در اوایل قرن بیستم، متون اصلی مانوی پس از کاوش‌هایی که توسط دانشمندان آلمانی آلبرت گرونودل و متعاقباً آلبرت فون لو کوک در گائوچانگ، پایتخت باستانی پادشاهی اویغور مانوی در نزدیکی تورپان در ترکستان چین، انجام شد، ظاهر شد، مکانی که در حدود 1300 پس از میلاد ویران شد. اگرچه بسیاری از نوشته‌های به دست آمده در وضعیت خرابی قرار داشتند، اما صدها صفحه از کتاب‌های مقدس مانوی که به سه زبان ایرانی (فارسی میانه، اشکانی و سغدی) و اویغوری باستان سروده شده بود، حفظ شد. این اسناد برای تجزیه و تحلیل و انتشار در آکادمی علوم پروس در برلین توسط لو کوک و سایر محققان از جمله فردریش دبلیو ک. مولر و والتر برونو هنینگ به آلمان منتقل شد. در حالی که اکثریت قریب به اتفاق این متون به گونه‌ای از خط سریانی معروف به خط مانوی نوشته شده‌اند، دانشمندان آلمانی احتمالاً به دلیل در دسترس نبودن فونت‌های مناسب، آنها را عمدتاً با استفاده از الفبای عبری منتشر کرده‌اند که به راحتی می‌تواند جایگزین 22 حرف سریانی شود. lang="de">Manichaeische Dogmatik aus chinesischen und iranischen Texten (دگم مانوی از متون چینی و ایرانی)، تالیف ارنست والدشمیت و ولفگانگ لنتز و منتشر شده در برلین در سال 1933، به طور خاص برجسته است. این اثر، بیش از هر تحقیق دیگری قبل و بعد از آن، متون اصلی اصلی مانوی را با خط بومی خود ارائه و سپس تحلیل کرد. در اصل شامل بخش هایی از متون چینی، در کنار متون پارسی میانه و اشکانی است که با استفاده از الفبای عبری رونویسی شده اند. پس از به قدرت رسیدن حزب نازی در آلمان، انتشار نوشته های مانوی در سراسر دهه 1930 ادامه یافت. با این حال، ناشران استفاده از حروف عبری را متوقف کردند و به جای آن نویسه‌گردانی به خط لاتین را انتخاب کردند.

  منابع اولیه قبطی

  علاوه بر این، در سال 1930، محققان آلمانی در مصر مجموعه قابل توجهی از آثار مانوی را که به زبان قبطی نوشته شده بود، کشف کردند. اگرچه این اسناد نیز آسیب دیدند، صدها صفحه کامل باقی ماندند و متعاقباً از سال 1933، قبل از جنگ جهانی دوم، توسط دانشمندان آلمانی مانند هانس یاکوب پولوتسکی، در برلین تجزیه و تحلیل و منتشر شدند. برخی از این نوشته های مانوی قبطی متأسفانه در طول جنگ گم شدند.

  منابع اولیه چینی

  به دنبال موفقیت محققان آلمانی، محققان فرانسوی از چین بازدید کردند و بی‌شک کامل‌ترین مجموعه نوشته‌های مانوی را که به زبان چینی سروده شده بود، کشف کردند. این سه متن چینی که همگی در غارهای موگائو در میان دست‌نوشته‌های دون‌هوانگ کشف شده‌اند و همگی مربوط به قرن نهم هستند، در حال حاضر در لندن، پاریس و پکن نگهداری می‌شوند. محققانی که در کشف و انتشار اولیه آنها دخیل بودند عبارتند از ادوارد شاوان، پل پلیو و اورل استاین. مطالعات، تحلیل‌ها و ترجمه‌های اصلی این نوشته‌ها برای اولین بار چه قبل و چه بعد از جنگ جهانی دوم به زبان‌های فرانسوی، انگلیسی و آلمانی منتشر شد. متون کامل چینی ابتدا در توکیو، ژاپن، در سال 1927، در جلد 54 تایشو تریپیتاکا منتشر شد. در حالی که آنها در سه دهه گذشته هم در آلمان (با ترجمه کامل آلمانی در کنار نسخه ژاپنی 1927) و هم در چین در طول سه دهه گذشته بازنشر شده اند، انتشارات ژاپنی مرجع معتبر متون چینی باقی مانده است.

  زندگی یونانی مانی، کدکس کلن

  کدکس کوچکی که در مصر کشف شد، از طریق فروشندگان عتیقه در قاهره به رسمیت شناخته شد. دانشگاه کلن آن را در سال 1969 به دست آورد. متعاقباً، دو تن از محققین آن، هنریکس و کوئنن، نسخه اولیه را تولید کردند، که اکنون به‌عنوان کد کلن Mani-Codex شناخته می‌شود، که در چهار مقاله در Zeitschrift. این دست نوشته پاپیروس باستانی حاوی متنی یونانی بود که جزئیات زندگی مانی را شرح می داد. این کشف به طور قابل توجهی درک مانی، بنیانگذار یکی از تأثیرگذارترین ادیان جهانی تاریخ را افزایش داد.

  کاربرد تصویری

  اصطلاحات "مانوی" و "مانوی" گهگاه به صورت استعاری به عنوان جایگزینی برای مفهوم گسترده تر "دوگانگی" در هنگام اشاره به فلسفه، دیدگاه یا جهان بینی خاصی به کار می روند. این عبارات غالباً دلالت دارند که جهان بینی مورد بررسی، وقایع تاریخی را بیش از حد ساده می کند و به تضاد دوتایی بین خیر و شر تبدیل می کند. به عنوان مثال، زبیگنیو برژینسکی جهان بینی جورج دبلیو بوش، رئیس جمهور ایالات متحده را به عنوان «پارانویای مانوی» در جریان حضور در شوی روزانه با جان استوارت در 14 مارس 2007 توصیف کرد. برژینسکی تصریح کرد که این به این مفهوم اشاره دارد که او [بوش] نیروهای خیر را در برابر «محور شرارت» رهبری می‌کند.»» نویسنده و روزنامه‌نگار، گلن گرین‌والد، این موضوع را در کتاب خود با عنوان میراث تراژیک در سال 2007 بیشتر مورد بررسی قرار داده است، هنگامی که این اصطلاح بوش را به‌طور معمول به کار می‌برد. درباره ایالات متحده و رهبری آن.

  فیلسوف فرانتس فانون اغلب در تحلیل های خود از خشونتی که بین استعمارگران و مستعمرات رخ می دهد به مفهوم مانوی اشاره می کند.

  در رمان پل تروکس، تاریخ مخفی من، قهرمان داستان اینگونه تعریف می کند که "خیر و شرارت برای مانیچای او" است. مخلوط شده است." قبل از این توضیح، قهرمان داستان حداقل دو بار در کتاب به داستان کوتاه جوزف کنراد "The Secret Sharer" اشاره می کند، روایتی که به طور مشابه دوگانگی خیر و شر را بررسی می کند.

  یادداشت ها

  کارهای ذکر شده

  Baker-Brian، Nicholas J. (2011). مانوی: یک ایمان باستانی که دوباره کشف شد. لندن و نیویورک: T&T Clark.

  • بیکر-برایان، نیکلاس جی. (2011). مانوییسم: یک ایمان باستانی که دوباره کشف شد. لندن و نیویورک. T&T Clark.
  • بیتی، آلفرد چستر (1938). آلبری، چارلز (ویرایشگر). کتاب مزمور مانوی، قسمت دوم. اشتوتگارت.{{cite book}}: CS1 maint: مکان از دست رفته ناشر (پیوند)
  • Cross, F. L.; لیوینگستون، E. A. (1974). فرهنگ لغت آکسفورد کلیسای مسیحی. لندن: انتشارات دانشگاه آکسفورد. ISBN 978-0-19-211545-4.فاور، فرانسوا (2005، 5 مه). مانی، هدیه نور. مقاله ارائه شده در سمپوزیوم Renova، Bilthoven، هلند.فولتز، ریچارد (2013). ادیان ایران: از پیش از تاریخ تا امروز. لندن: انتشارات Oneworld. ISBN 978-1-78074-308-0.گاردنر، ایین (2020). بنیانگذار مانوی: بازاندیشی در زندگی مانی. کمبریج: انتشارات دانشگاه کمبریج.گیورسن، سورن (1988). پاپیروس قبطی مانوی در کتابخانه چستر بیتی جلد. III: کتاب مزمور قسمت اول (ویرایش فاکس). ژنو: پاتریک کرامر.گیورسن، سورن (1988). پاپیروس قبطی مانوی در کتابخانه چستر بیتی جلد چهارم: کتاب مزمور قسمت دوم (ویرایش فاکس). ژنو: پاتریک کرامر. cs1" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bo ok&rft.btitle=پاپیروس+قبطی+مانوی+در+کتابخانه+چستر+بیتی+جلد+IV%3A+Psalm+Bo ok+part+II.&rft.place=Geneva&rft.edition=Facsimile&rft.pub=Patrick+Crammer&rft.date=1988&rft.aulast=Giversen&rft.aufirst=Soren𝔯_id=info%Fen.s (Cahiers D'Orientalism XVI) 1988b.
  گروسست، رنه (1939). ترجمه والفورد، نائومی (1970). <i>امپراتوری استپ: تاریخ آسیای مرکزی</i>. نیوبرانزویک، نیوجرسی: راتگرز. شابک <bdi>978-0-8135-1304-1</bdi>.</li>
  • {{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link) (نسخه‌های خطی اصلی مانوی که از سال 1902 در چین، مصر و ترکستان کشف شده‌اند در موزه هنر هند در برلین به نمایش گذاشته می‌شوند.)هاینریش، آلبرت و لودویگ کوئنن. (1970). Ein griechischer Mani-Kodex. (ویرایش). Der Kölner Mani-Codex (P. Colon. Inv. nr. 4780), 1975–1982.
  • ایبشر، هوگو (1938). ویرایش شده توسط آلبری، چارلز آر سی نسخه های خطی مانوی در مجموعه چستر بیتی: جلد. دوم، قسمت دوم: کتاب مزمور مانوی. اشتوتگارت: W. Kohlammer.Legge, Francis (1964) [1914]. پیشروان و رقبای مسیحیت، از 330 قبل از میلاد تا 330 پس از میلاد.. New York: University Books 126-25. citerefmelchert2002"="" class="citation book cs1" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book& rft.btitle=پیشرو+و+رقبای+مسیحیت%2C+از+330+پیش از میلاد+تا+330+پس از میلاد&rft.place=نیویورک& amp;rft.pub=دانشگاه+کتاب&rft.date=1964&rft.aulast=Legge&rft.aufirst=فرانسیس&rft_id =https%3A%2F%2Farchive.org%2Fdetails%2Fforerunnersrival00legg&rfr_id=info%3Asid%2Fen.</span> این اثر در دو جلد صحافی مجدد چاپ شد.</li>
  • این بخش مربوط به مانی (216-276/7) و شرح زندگینامه او، Codex Manichaicus Coloniensis (CMC) است.
  • مکالمه بزرگ: مقدمه ای تاریخی بر فلسفه
  . مک گراو هیل. ISBN 978-0-19-517510-3.Skjaervo، Prods Oktor (2006). مقدمه ای بر مانوی.ورست، گرگور (ژوئیه 2001). «بما-زبور بمیر». مجله مطالعات خاور نزدیک. 60 (3): 203–204. doi:10.1086/468925.

  مقالات بیرونی

  • دایره المعارف کاتولیک حاوی مدخلی در مورد مانوی است که در مالکیت عمومی است و در سال 1917 منتشر شد.
  • انجمن بین المللی مطالعات مانوی.
  • بقایای مانوی و مسیحی در زیتون (کوانژو، چین جنوبی).
  • ادیان ایران: مانوی، نوشته I.J.S. تاراپوروالا.
  • تحقیقات ویژه: مطالعات مانوی.
  • امپراطور درخشان: کتاب پیشینه دین نور (قسمت اول).

  منابع مانوی موجود در ترجمه انگلیسی.

  • خلاصه ای از افسانه آفرینش مانوی.
  • نوشته های مانوی.
  • مانوییسم: کتابشناسی جامع و طرح کلی مطالعات مانوی، شامل گزیده ای از متون منبع مانوی در قالب PDF.
  • مجموعه ای از متون کلیدی مانوی در ترجمه انگلیسی.
  • کتاب غول‌ها، نوشته W.B. هنینگ، 1943.
  • مجموعه ناگ حمادی و مطالعات مانوی (NHMS) از بریل، شامل مجلدات مختلفی است که شامل ترجمه انگلیسی متون مانوی است.

  منابع ثانویه مانوی موجود در ترجمه انگلیسی.

  • اثر قدیس آگوستین، *علیه نامه اساسی مانوی*.
  • *Acta Archelai*.

  منابع مانوی به زبان اصلی آنها.

  • عکس‌های کامل Koeln Mani-Kodex (یونانی).
  • اثر مانوی سریانی که توسط تئودور بار خونایی نقل شده است.
  • عکس‌هایی از نوشته‌ها و تکه‌های اصلی مانوی پارسی میانه کشف‌شده در تورپان، به همراه مطالب اضافی مانوی، از جمله تصاویر نوشته‌های اصلی چینی مانوی.
  • «خطبه روح» که به زبان اشکانی و سغدی ارائه شده است.
  • متون پارسی میانه و اشکانی.
  • MacKenzie, D. N. Mani's Šābuhragān، قسمت 1 (متن و ترجمه)، *بولتن مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی* 42/3، 1979، صفحات 500-34، [1] و قسمت 2 (واژگان و واژه نامه های مکتب مطالعات آفریقایی و مطالعات آفریقایی) 43/2، 1980، صفحات 288-310 [2].
  • کتاب مقدس چینی مانوی عبارتند از: 摩尼教殘經一 ("سوترای ناقص مانوی") و 摩尼光佛教法儀略 ("طرح آموزش بودای درخشان مانی ("Thewer")، و ستایش").

  منابع ثانویه مانوی به زبان اصلی آنها.

  • آگوستین *Contra Epistolam Manichaei* (لاتین).